Jak zrobić olejek lawendowy? Prosty przepis krok po kroku

Domowy olejek lawendowy najłatwiej przygotować jako macerat – suszone kwiaty lawendy zalewasz olejem bazowym i odstawiasz na 4–6 tygodni. W warunkach domowych nie potrzebujesz destylacji parą wodną, a gotowy produkt świetnie sprawdza się w pielęgnacji skóry i aromaterapii. W artykule znajdziesz dokładny przepis krok po kroku, porady dotyczące zbioru lawendy oraz wskazówki bezpiecznego stosowania.

Czym różni się olejek eteryczny od domowego oleju lawendowego?

Olejek lawendowy (Oleum Lavandulae) to esencja otrzymywana z kwiatów lawendy w procesie destylacji parą wodną lub ekstrakcji rozpuszczalnikami. Z kwiatów pozyskuje się też hydrolat i ekstrakty roślinne. Taki eteryk ma bardzo silne stężenie, dlatego w domowych warunkach najczęściej przygotowuje się łagodniejszy olej lawendowy, czyli macerat. Różnica polega na tym, że surowiec zalewa się olejem bazowym, a substancje czynne przechodzą do tłuszczu.

Za najcenniejszy uchodzi surowiec z lawendy wąskolistnej, zwanej też lawendą lekarską. Wykorzystuje się także lawendę szerokolistną oraz lawendę wysokogórską. W ziołolecznictwie stosuje się kwiaty, liście oraz całe ziele lawendy, a do domowego maceratu najlepsze są same kwiaty. Domowy produkt nie jest tak aromatyczny jak destylat, ale ma delikatne działanie i szerokie zastosowanie pielęgnacyjne.

Domowy olej lawendowy to macerat, a nie olejek eteryczny – jest łagodniejszy i bezpieczniejszy w codziennej pielęgnacji, ale nie ma tak silnego stężenia jak destylat.

Kiedy zbierać lawendę i jak przygotować surowiec?

Najlepszy materiał uzyskasz z roślin zebranych w suchy, słoneczny dzień. Termin zbioru przypada na lipiec lub sierpień, a zbiór powinien odbyć się we wczesnej fazie kwitnienia. Po zerwaniu łodygi trzeba starannie osuszyć w przewiewnym i zacienionym miejscu.

Zbiór kwiatostanów

Kwiatostany lawendy zbiera się, zanim kwiaty w pełni się rozwiną – wtedy zawierają najwięcej cennych składników. Po zbiorze usuwa się szypułki, aby do maceratu trafiły przede wszystkim same kwiaty lawendy (Flos Lavandulae). Dzięki temu gotowy produkt ma czystszy aromat i mniejsze ryzyko fermentacji.

Suszenie i przygotowanie kwiatów

Suszenie kwiatostanów prowadzi się w cieniu, w temperaturze nieprzekraczającej 35°C. Zbyt wysoka temperatura niszczy linalol i inne cenne związki. Dobrze wysuszony surowiec nie może być wilgotny, bo podczas maceracji szybko pleśnieje lub fermentuje. Jeśli używasz świeżych łodyg, posiekaj je przed zalaniem olejem.

Warto podkreślić, że jakość suszu bezpośrednio wpływa na trwałość gotowego produktu. W razie wątpliwości lepiej przedłużyć suszenie o kilka dni, niż ryzykować zepsucie całej partii.

Jak zrobić olejek lawendowy w domu?

Domowy olej lawendowy powstaje przez infuzję, czyli moczenie rośliny w płynie. Do przygotowania potrzebujesz słoika, gazy lub sitka oraz oleju bazowego. Możesz sięgnąć po świeżą lub suszoną lawendę, a każda z metod ma nieco inne proporcje i czas maceracji.

Nie zostawiaj świeżej lawendy w słoiku bez oleju – resztki wilgoci mogą doprowadzić do fermentacji i zniszczyć macerat.

Macerat ze świeżej lawendy

Świeże łodygi lawendy układa się w słoiku dość gęsto, aby gotowy produkt był bardziej skoncentrowany. Przygotowanie wygląda następująco:

1. Do dużego, wyparzonego słoika włóż świeże łodygi lawendy – dość gęsto, ale bez ubijania na siłę.
2. W garnuszku podgrzej około 200 ml oleju bazowego, na przykład lnianego, arganowego lub oliwy z oliwek.
3. Gorącym olejem zalej lawendę i poczekaj, aż całość ostygnie.
4. Zakręć słoik i odstaw go na miesiąc w chłodne i ciemne miejsce, codziennie delikatnie wstrząsając.
5. Przecedź zawartość przez sitko lub gazę do czystej, ciemnej buteleczki.

Ta metoda jest szybka do rozpoczęcia, ale wymaga regularnego potrząsania. Jeśli olej nie przykryje całych łodyg, surowiec wystający ponad powierzchnię może zacząć pleśnieć.

Macerat z suszonej lawendy

Metoda na suszu trwa dłużej i daje produkt o lepszej trwałości. Suszona lawenda powinna sięgać do 1/3 wysokości małego słoika lub 3/4 wysokości większego naczynia, w zależności od tego, jak intensywny olej chcesz otrzymać. Zalewa się ją olejem bazowym i odstawia na 2–4 tygodnie w nasłonecznione miejsce. Im dłużej trwa maceracja, tym bardziej skoncentrowany będzie finalny produkt.

Kroki w tej wersji są następujące:

1. Do wyparzonego słoika wsyp suszone kwiaty lawendy.
2. Zalej surowiec olejem bazowym, tak aby cały był przykryty.
3. Szczelnie zamknij naczynie i ustaw je w ciepłym miejscu na 2–4 tygodnie.
4. Co kilka dni potrząsaj słoikiem i obracaj go, aby kwiaty zmieniały położenie.
5. Po maceracji przelej olej przez gazę do buteleczki z ciemnego szkła.

Jaki olej bazowy wybrać?

Wybór nośnika ma znaczenie, bo to on decyduje o konsystencji, zapachu i dodatkowych właściwościach. Do domowego maceratu lawendowego dobrze sprawdzają się oleje roślinne o lekkiej lub średniej konsystencji, na przykład olej winogronowy, olej jojoba, olej migdałowy, arganowy lub oliwa z oliwek. Poniższa tabela ułatwia dobór:

Jak wykorzystać gotowy produkt?

Gotowy domowy olej lawendowy ma działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i relaksujące. Można go używać bezpośrednio na skórę, do masażu, kąpieli oraz jako dodatek do gotowych kosmetyków. W porównaniu z eterykiem jest łagodniejszy, dlatego ryzyko podrażnienia jest mniejsze.

Aromaterapia i relaks

Lawenda wykazuje działanie antydepresyjne i przeciwlękowe, pomaga w stanach napięcia nerwowego i uczucia niepokoju. Zawarta w kwiatach kumaryna działa rozluźniająco. Olej można dodać do kominka aromaterapeutycznego, dyfuzora lub wlać do wanny z ciepłą wodą. Taka wieczorna kąpiel ułatwia zasypianie i zmniejsza napięcia mięśniowe. Przy bólu głowy napięciowym lub migrenowym wystarczy wetrzeć kroplę w skronie. Wdychanie oparów wspomaga też drożność nosa przy chorobach dróg oddechowych.

Pielęgnacja twarzy i ciała

Dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym, przeciwtrądzikowym i normalizującym olej sprawdza się przy cerze tłustej i mieszanej. Można łączyć go z glinką czerwoną lub glinką zieloną, tworząc oczyszczającą maseczkę. Przyspiesza regenerację naskórka, dlatego bywa stosowany po ugryzieniu komarów, przy drobnych zadrapaniach, trudno gojących się ranach i poparzeniach słonecznych. Skóra dojrzała doceni jego właściwości przeciwstarzeniowe i ochronne.

W codziennej pielęgnacji domowy olej wspomaga też ujędrnienie ciała i pomaga w walce z cellulitem, ponieważ poprawia krążenie krwi podczas masażu. Przy łuszczycy lub egzemie może działać kojąco, ale zawsze warto najpierw wykonać próbę na małym fragmencie skóry. Przy stanach zapalnych jamy ustnej i gardła można go użyć do płukania w rozcieńczeniu, jednak należy zachować ostrożność.

Włosy i skóra głowy

Olej lawendowy bywa pomocny przy przetłuszczającej się skórze głowy i łupieżu. Można dodać go do szamponu lub odżywki, a także nałożyć na włosy na godzinę przed myciem. Dzięki działaniu sebostatycznemu, oczyszczającemu i przeciwgrzybiczemu wspiera równowagę skóry głowy. Wystarczy kilka kropel, aby uniknąć nadmiernego obciążenia pasm.

Jak bezpiecznie przechowywać i stosować macerat?

Domowy macerat przechowuj w butelce z ciemnego szkła, w chłodnym i zacienionym miejscu. Dzięki temu dłużej zachowa linalol, garbniki, flawonoidy i fitosterole. Regularnie sprawdzaj zapach – jeśli pojawi się kwaśna woń, produkt nie nadaje się do użycia.

W kosmetyce nie przekraczaj maksymalnego stężenia 2% olejku eterycznego, choć w przypadku maceratu to ograniczenie jest mniej rygorystyczne. Zbyt duża ilość eteryku wetarta w skórę może wywołać zaczerwienienie i rozgrzanie skóry, a podana doustnie – zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit. Do kontaktu z żywnością używaj wyłącznie olejku lawendowego spożywczego, w minimalnych ilościach i tylko wtedy, gdy masz pewność, że jest do tego dopuszczony.

Lawendowy olej odstrasza komary, dlatego można go rozprowadzić na skórze przed spacerem. Nie zastępuje on jednak leczenia farmakologicznego w przypadku depresji czy zaburzeń lękowych, a przy nasilonych objawach warto skonsultować się z lekarzem.